CEHALET

  

Cehalet, en yalın ifadesiyle bilgisizlik durumudur; ancak felsefi, sosyolojik ve psikolojik açılardan bakıldığında sadece "bilgi eksikliği"nden çok daha derin ve katmanlı bir kavramdır.

Cehaleti tanımlarken onu üç ana başlık altında ele alabiliriz:

1. Klasik / Epistemolojik Tanım: Bilgi Yoksunluğu

En yüzeysel düzeyde cehalet; belirli bir konuda, alanda veya genel olarak olgusal veriye, eğitime veya deneyime sahip olmama halidir. Bu durum doğaldır; zira hiçbir insan her şeyi bilemez.

Bu başlık altındaki cehalet masumdur, farkında olunduğunda eğitim ve öğrenme yoluyla kolayca giderilebilir.

2. Sokratik / Felsefi Tanım: Sınırlarının Farkında Olmamak

Antik Yunan filozofu Sokrates’in "Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir" sözüyle temelini attığı tanımdır. Sokrates’e göre gerçek cehalet, bilmediğini bilmemektir.

İnsanın kendi zihinsel sınırlarını, eksiklerini veya algısal kısıtlarını fark edememesidir. Kişi bilmediği bir konuda fikir sahibi olduğunu sanırsa, felsefi anlamda en koyu cehaletin içine düşmüş olur.

3. Modern / Psikolojik Tanım: Yanılsama ve Direnç

Bugün psikolojide (özellikle Dunning-Kruger Etkisi ile açıklanan) cehalet, bir verisizlik halinden ziyade bir tutum ve özgüven yanılsamasıdır. Modern dünyada cehalet:

Gerçeklere, kanıtlara ve bilime karşı bilinçli bir direnç göstermek,

Yetersiz bilgiye sahip olunan bir konuda aşırı özgüvenle kesin hükümler vermek,

Kendi kalıplarını ve ön yargılarını "mutlak hakikat" zannedip farklı bakış açılarına kapıyı kapatmaktır.

Zihinde Canlandıracak Bir Benzetme

Daha önce konuştuğumuz Platon’un Mağara Alegorisi üzerinden düşünecek olursak:

Bilgisizlik, mağarada zincirlenmiş olduğu için duvardaki gölgelerden başka bir şey görememektir (koşulların getirdiği durum). Cehalet ise, zincirlerini kırıp dışarı çıkma fırsatı var iken mağarada kalmayı seçmek; hatta dışarıdaki Güneş’in varlığını reddedip gölgelerin tek gerçeklik olduğunu iddia etmektir.

Özetle

Cehalet; zihnin bilgiye kapalı olması, gerçeğe karşı körleşmesi ve kendi sanılarını hakikat zannetme halidir. Bilgisizlik öğrenmeyle biter; ancak cehalet, kişinin öğrenmeye ve kabullenmeye niyet etmesiyle aşılabilir.

MAĞARA ALEGORİSİ (SİMGESEL ANLATIMI )

 

Antik Yunan filozofu Platon’un Devlet (Politeia) adlı eserinin 7. kitabında yer alan, insan doğasını, bilgiyi ve cehaleti açıklayan Batı felsefesinin en ünlü benzetmeleridir.

Platon bu alegori ile algıladığımız fiziksel dünya ile gerçekliğin (İdealar Dünyası) arasındaki farkı anlatır.

Allegorinin Kurgusu

Karanlık Mağara ve Mahkûmlar: Yer altında, dışarıdan ışık almayan bir mağarada doğduklarından beri zincirlenmiş insanlar vardır. Bu insanlar başlarını sağa veya sola çeviremez, sadece karşılarındaki mağara duvarını görebilirler.

Gölgeler ve Yansımalar: Mahkûmların arkasında yüksek bir yerde bir ateş yanmaktadır. Ateş ile mahkûmlar arasında bir yol vardır ve bu yoldan nesneler, heykeller, hayvan figürleri taşıyan insanlar geçer. Mahkûmlar sadece bu nesnelerin duvara yansıyan gölgelerini görürler. Gölgelerin çıkardığı sesleri de o nesnelerin kendi sesi sanırlar. Onlar için tek gerçeklik duvardaki gölgelerdir.

Kurtuluş ve Dış Dünya: Mahkûmlardan biri zincirlerini kırar ve geriye döner. İlk başta ateşin ışığı gözlerini alır, canı yanar ve gördüğü nesnelere inanmakta zorlanır. Mağaranın dışına çıktığında ise Güneş’in ışığı gözlerini kör edercesine kamaştırır. Ancak zamanla alışır; önce sudaki yansımaları, sonra nesnelerin kendilerini, gökyüzünü ve en nihayetinde her şeyin kaynağı olan Güneş’i görür.

Mağaraya Dönüş: Gerçekliği kavrayan bu kişi, diğer mahkûmları kurtarmak için mağaraya geri döner. Fakat karanlığa tekrar uyum sağlayamadığı için duvardaki gölgeleri seçmekte zorlanır. Diğer mahkûmlar onunla alay eder, dışarı çıkmanın gözlerini bozduğunu iddia ederler. Onları özgürleştirmeye çalıştığında ise onu öldürmekle tehdit ederler (bu durum Platon’un hocası Sokrates’in idamına doğrudan bir göndermedir).

Alegorinin Sembolik Anlamları

Mağara: İçinde yaşadığımız, duyularımızla algıladığımız fiziksel dünya (Sanılar Dünyası).

Zincirler: İnsanı sınırlayan ön yargılar, toplum baskısı, duyusal algılar ve cehalet.

Gölgeler: İnsanların mutlak gerçek sanarak kabul ettiği yanılsamalar ve taklitler.

Mağaradan Çıkan Kişi: Gerçeği arayan Filozof.

Güneş: En yüksek iyi, hakikat ve bilgi kaynağı olan İdea.

Dış Dünya: Duyular ötesi zihinsel gerçeklik (İdealar Dünyası).

Temel Çıkarım

Platon’a göre çoğu insan hayatını mağaradaki mahkûmlar gibi, duyularının sunduğu yanılsamalardan ibaret zannederek geçirir. Gerçek bilgiye (Episteme) ulaşmak ise zihinsel bir çaba, yani duyusal dünyadan sıyrılıp düşünsel dünyaya geçiş ile mümkündür.

Rabbim tüm insanlara zihinsel zincirlerinden kurtulmayı nasip etsin...

KARE BULMACA

Soldan sağa bir iki üçle, yukarıdan aşağıya bir iki üç diye başlar hayat bulmacası, öyle gazetelerdeki gibi sınırlı da değildir, hayatınızın süresi ile akıl ve şuurunuzla doğru orantılıdır boyutu.

Aklınız erip algınız geliştikçe, soruların daha bir çok olduğunu görürsünüz, kaldı ki bu soruların tümünü doğru ve gelişi güzel verme seçeneğiniz ve lüksünüz de yoktur, sadece doğru cevaplar verebiliyorsanız soldan sağa yada yukarıdan aşağıya, henüz sırası gelmemiş soruların cevabı kendiliğinden ortaya çıkar, sevinirsiniz saf bir şekilde.

Bazen doğru olduğuna ve uyduğuna emin olduğunuz bir cevabın bir iki harfle çakışmadığını görürsünüz üzülerek eski cevabın üzerine doğrusunu yazarsınız yada bazen ihtimal cevapları kaleminizi bastırmadan silik bir şekilde yazıp doğru olduğundan emin olduktan sonra karartırsınız harfleri.

Herkesin sorusu kendine çetindir, bazılarımız etrafımızdaki yakınlarımıza sorarız veremediğimiz cevapları, kolay olduğunu zannederiz başkalarının verdiği cevaplarla bulmacayı çözmeyi, bazılarımız sorularımızı başka birinin cevaplamasından hazzetmeyiz illa kendimiz çözmek isteriz soruları, bazen cevaplar bulmak adına dünyayı arşınlarız, buluruz bulamayız bilinmez, bazen de ömrümüzü bir yerde tüketip doğru cevapları verebileceğimizi sanırız

Hayat böyledir dostlar, herkesin bulmacası kendine, sorularınız ve sorunlarınız kolay olur inşaallah, bulmacanızı kolay çözüp tamamladıkça mutlu olursunuz.